Rolünü seç
Gazeteci, öğrenci, görsel doğrulama, şirket araştırması veya şüpheli site kontrolü.
Kime göre başla?
Aynı arşiv, farklı ihtiyaçlara göre daha anlaşılır olur.
Herkes OSINT’e aynı yerden başlamaz. Bir gazetecinin ilk sorusu ile siber güvenlik öğrencisinin ilk sorusu farklıdır. Rolünü seç; sana uygun başlangıç yolu, dikkat noktası ve ilk kaynakları gör.
Kısa çalışma sırası
Önce rol, sonra soru, sonra kaynak.
İlk soruyu yaz
Ne aradığını ve neyi kanıt saymayacağını baştan belirle.
Akışı aç
Sana uygun iş akışı, kaynak rafı ve rapor yoluna geç.
Notu raporla
Bulgu, varsayım, güven düzeyi ve eksik kalan noktaları ayır.
Rolünü seç
Kime göre başlıyorsun?
Önerilen başlangıç yolu
Gazeteciyim
Bir iddianın ilk kaynağını, tarihini, bağlamını ve destekleyici kanıtlarını ayırman gerekiyorsa uygundur.
İlk soru
Bu iddia tam olarak ne söylüyor ve ilk nerede görülmüş olabilir?
Önce iddiayı parçalara ayır, sonra görsel, tarih ve kaynak kontrolünü ayrı yürüt.
İddiayı tek cümleye indir
Kim, neyi, nerede ve ne zaman söylüyor? Yorum ile kanıtı baştan ayır.
İlk kaynak adayını ara
Repost zinciri yerine ilk paylaşım, resmi açıklama, yerel kaynak veya arşiv kopyasını bul.
Görsel ve zamanı kontrol et
Eski görsel, kırpılmış video, yanlış tarih ve bağlam dışı paylaşım ihtimalini ayrı not et.
Yayın dilini temkinli kur
Kesinleşmeyen bulguyu kesin bilgi gibi yazma; güven düzeyini ve sınırı belirt.
Beklenen çıktı
Kaynaklı kısa doğrulama notu, güven düzeyi ve yayın öncesi eksik kalan noktalar.
Dikkat
- - Ekran görüntüsünü tek başına kanıt sayma.
- - Kişisel veriyi gereksiz büyütme.
- - İlk bulduğun kaynağı orijinal kaynak sanma.
Bu rolle devam etmek için
Mini pratik
Bir haber başlığı seç, aynı iddiayı iki farklı kaynakta ara ve yayın tarihlerini karşılaştır.
Neye dayanıyor?
Bu sayfa, pratik doğrulama disiplinlerinden beslendi.
İçerik; haber doğrulama, açık kaynak araştırma, phishing savunması ve temel siber risk yönetimi kaynaklarındaki ortak iyi pratikleri sadeleştirerek hazırlandı. Buradaki akışlar eğitim ve yasal araştırma içindir.
Verification HandbookGazeteciler ve yardım ekipleri için dijital içerik doğrulama yaklaşımı.GIJN Resource CenterAraştırmacı gazetecilik, veri, güvenlik ve kaynak rehberleri.CISA phishing guidancePhishing döngüsünü savunma tarafında durdurma ve risk azaltma yaklaşımı.NIST Cybersecurity FrameworkRisk yönetimini anlaşılır bir dille kuran Identify, Protect, Detect, Respond, Recover modeli.Bellingcat open-source investigation practiceAçık kaynak araştırmasında geolocation, görsel doğrulama ve kanıt zinciri yaklaşımı.