2018’de Kīlauea’nın zirvesi nasıl değişti?

2018’de Hawaii’deki Kīlauea’nın zirvesindeki büyük çöküntü, yani kaldera, belirgin biçimde değişti. USGS’ye göre aşağı doğu yarık bölgesindeki püskürme, zirvenin altındaki magma deposunu kısmen boşalttı. Alttan desteği azalan kaldera tabanı çökmeye başladı.

Bu açıklama USGS’nin izleme çalışmalarına dayanıyor. Kamera ise yüzeyde olanları gösteriyor. Görüntülere tarih sırasıyla bakarak çukurun kenarlarını ve çevresindeki zemini takip edebiliriz.

USGS, 28 Ağustos 2018’de yayımladığı video için yaklaşık her günden bir görüntü seçmiş. Açılış ve kapanış kartlarıyla birlikte dosya 40,2 saniye sürüyor. Bu yüzden ekrandaki hareketi olayın gerçek hızı olarak okumamak gerekiyor. Biz de ayrıntıları göstermek için bazı kesitleri yavaşlattık, bazı karelerde görüntüyü durdurduk.

Karelerin sol üstünde çekim tarihi yazıyor. Yazıdaki ilk görüntü 14 Nisan 2018, ikinci görüntü 18 Ağustos 2018 tarihli. Kaynak video 20 Ağustos’a kadar uzanıyor; buradaki sabit karşılaştırma için seçtiğimiz son kare ise 18 Ağustos’a ait.

14 Nisan karesinde buharın altındaki küçük kızıl alan lav gölünü bulmaya yardım ediyor. İlerleyen görüntülerde buhar ve kül çukurun bazı kısımlarını kapatıyor. Bir kenar gözden kaybolduğunda önce görüşün kapanmış olabileceğini hesaba katmak gerekiyor.

İki açık kareyi karşılaştırırken uzak ufku ve çukurun ön kenarını izledik. Aynı kırpmayı kullanıp araya hareketli bir ayırıcı koyduk. Görüntülere şekil değiştirecek bir düzeltme uygulanmadı. Bu karşılaştırma, zemindeki görünür değişimi gösteriyor; harita üzerinde ölçülmüş bir hizalama sunmuyor.

USGS’nin olay özetinde zirvede 62 çökme olayı kaydedildiği, sonuncusunun 2 Ağustos 2018’de yaşandığı belirtiliyor. Kurumun 2019 değerlendirmesi de bu süreci anlatıyor. Her iki metin aynı kurumun gözlemlerine dayanıyor.

62 sayısı, videodaki kareleri sayarak elde ettiğimiz bir sonuç değil. Günlük seçkide bazı olaylar arasında görüntü bulunmayabilir. Kamera dizisi yüzeyin aşama aşama değişimini gösterirken olay sayısı ve yeraltındaki nedenler için USGS’nin kayıtlarına başvuruyoruz.

Nisan ve ağustos kareleri, değişimin başlangıcını ve ulaştığı görünümü yan yana getiriyor. Aradaki günlük kayıtlar izlendiğinde ise manzaranın nasıl değiştiği daha iyi anlaşılıyor. Çöküşü tek bir patlama görüntüsüne bağlamak bu sürecin büyük kısmını dışarıda bırakır.

Özgün USGS videosu aşağıdaki kaynak bağlantısından açılabilir. Kurguda kullanılan kesitlerin zamanları ve yavaşlatmalar da sahne kaydında bulunuyor. Kaynak dosyayı, daha sonra aynı görüntülerle çalışılabilmesi için dosya özetiyle birlikte sakladık.